REVISTA
JUVENTUDYCIENCIASOLIDARIA:
Enelcaminodelainvestigación
Análisisdelatabladeconsumode
drogasenelEcuador
GraceMaricelaCárdenasPadilla
Minombrees
GraceMaricelaCár-
denasPadilla
,tengo18añosyestudio
eneltercerañosdeBGUenelcolegio
JoséPeralta.Megustabailar,leer,jugar
básquetsindescuidarmisestudios.Quiero
estudiarlacarrerademedicinageneralen
launiversidad.
Resumen
Parainiciar,podemosdecirquelasdrogassontodas
aquellassustanciasquealteranelfuncionamientodel
cerebroydelcuerpohumano.Sinembargo,esim-
portantehacerunapequeñaperomuyimportante
aclaración,yaquemuchosconsideranquelasdro-
gassonsoloaquellassustanciasqueproducenuna
alteraciónenelcomportamientodelapersonacomo:
marihuana,cocaína,heroína,pornombraralgunas,y
queporelloestánsujetasaprohibiciónensuproduc-
ción,tenencia,almacenaje,distribución,venta,trans-
porte,etc.Noobstante,nosoloesassustanciasson
drogas,yaquecomohemosdicho,lasdrogassontodas
aquellassustanciasquealteranelfuncionamientodel
cuerpoylamente,incluyendolosmedicamentossin
controldeunprofesional.
Elobjetivodeestainvestigaciónesdaraconocer
elmalusodelatabladedrogas,atravésdeuna
revisiónbibliográficaenbasesdedatosacadémicas.
Veremoscómolosdelincuentes,enfermos,adictosyad-
ministradoresdejusticiahacenmalusodelatabladel
consumodedrogas,algoqueafectaalasociedad.La
metodologíaempleadaesdecortedescriptivo,llegando
alaconclusióndequelatabladeconsumodedrogas
esunaherramientaquenoaportaconelementosde
juicionecesariosparalaaplicacióndesentenciaspor
partedelosórganosdejusticia.
66
Enelcaminodelainvestigación
67
Palabrasclave:
tabladedrogas,adicciones,derogar,
saludpública
Explicacióndeltema
Partiendodelapremisadequedrogaestodasustan-
ciaquealteraelorganismo,podemosincluiralalcohol
comounadroga“legal”aceptadasocialmente,que
producesimilaresefectosquelasdrogas“ilegales”.En
estesentido,podemosreferirnosaladefinicióndealco-
holismopropuestaporRobertMorseyDanielFlavin
ensulibro
Thedefinitionofalcoholism
,paratener
unaideadeloquelasdrogasengeneralproducenenel
organismodeunenfermoadicto:Elalcoholismoesuna
enfermedadadictivaparaelserhumanoyaquetiene
distintosfactoresgenéticos,psicosocialesyambienta-
lesqueinfluenciansudesarrolloysusmanifestaciones.
Laenfermedadesmuchasvecesprogresivayfatal.Se
caracterizaporuncontroldeficientesobreelconsumo
dealcohol,preocupaciónconstanteporsuusoape-
sardelasconsecuenciasadversasydistorsionesenel
pensamiento,ysobretodoporunanegacióndelpro-
blema.Cadaunodeestossíntomaspuedesercontinuo
operiódico.”(1992:1013)[1].
Deladefiniciónanterior,podemosextraervarias
ideasparacomprendermejorloquesucedeconun
enfermoadictoycómolasociedadyelEstadodeben
trataresteproblema,entreellastenemos:faltade
controlsobreelconsumo,usodelasustanciasinim-
portarlasconsecuencias,pensamientosdistorsionados,
negacióndelaenfermedad,todolocualpuedederivar
enmuchoscasosenlaprivacióndelalibertad,hospi-
talizacióndeemergenciaeinclusoalamuerte.
LaConstitucióndelaRepublicadelEcuador(CRE)
diceensuArt.364:“Lasadiccionessonunproblema
desaludquepresentalapersonaadicta.YalEstado
lecorresponderárealizarprogramasorganizadoscon
informacióndeprevenciónycontrolconelconsumo
dealcohol,tabacoysustanciasestupefacientesypsi-
cotrópicas;asícomoofrecertratamientoyrehabili-
taciónparalaspersonasconsumidoras.Yquedeesa
maneraaunapersonaadictaenningúncasosepermi-
tirásucriminalizaciónnisevulneraránsusderechos
constitucionales”[2].Estoquieredecirquesuobjetivó
esanalizardosfactores,elderiesgoydeproteccióncon
elenfoqueprioritarioparaprevenirdichaenfermedad
deconsumoyusodesustanciasilícitas.Esporeso
queelMinisteriodeSaludPública,atravésdelplan
estratégiconacionaldesaludmental,buscaasegurar
unaccesoaungrupodeserviciosdeatencióninte-
gralensaludylaeliminacióndelestigmasocialhacia
laspersonasconadicciones,integrandoelconsumo
problemáticodealcoholyotrasdrogas.
Lallamadatabladeconsumodedrogas,esuna
tablaquesecreóenelaño2013enelgobiernodeRafael
Correa,enlacualseestablecierongramajesmínimos
paraelconsumoinmediatodeunapersonaenfermaen
adicciónaestassustancias.También,lasaludpública
delEcuadordicequeseenfrentanaundilemasocial,
políticoyjurídicorelacionadoconeltemadelconsumo
desustanciasydeltráficodesustanciasilícitas.Elya
citadoartículo364delaCRE,establecelaeliminación
delacriminalizacióndelconsumodesustanciasyla
consideracióndelasadiccionescomounproblemade
saludpública[3].
Tambiénsedicequelosimpedimentoslegalese
institucionalesquenopermitenlacorrectaaplicación
delartículo364,dependendeunaverdaderaacciónde
losconsumidoresquenorealizanunprocesoadecuado
deltratamientoderecuperación.
Lapolíticadeluchacontralasdrogasynarcotrá-
ficoenelEcuador,anteelincrementodeconsumode
drogasenlosúltimosaños,sehacaracterizadomás
quenadaporlacreacióndeleyesconlapremisade
eliminarelconsumodedrogasyestolopodemosates-
tiguarconlaLeyOrgánicacontraconelConsumoy
Microtráficoqueentróenvigenciael13deagostodel
2020.Estaleyestácompuestadereformasacuatro
cuerposlegalesquemásquenadabuscanquesean
losGobiernosAutónomosDescentralizados(GADS),
quienesasumanelcontroldelusodeestassustancias,
cuandoeselgobiernocentralquiendebeimponerlo
comopolíticapública.Esporelloqueesteartículo
tienecomoobjetivoevidenciarlasambivalenciasdel
sistemajudicialenmateriadesustanciasilícitasycómo
afectanalosconsumidores,mismosqueseencuentran
protegidosporlaConstitución.
SegúndatosoficialesdelServicioNacionaldeAten-
ciónIntegralaPersonasAdultasPrivadasdelaLi-
bertadyaAdolescentesInfractores(SNAI)“al25de
68
JuventudyCienciaSolidaria.
marzode2022,eldelitodedrogaeselqueacumulaba
mayornúmerodepersonasprivadasdelalibertaden
Ecuador:10.196,el28,71%deltotal”,conestosdatos
yunacomparacióndecuerposlegalespodemosdara
conocerlacriminalizaciónalaqueseexponeelgrupo
deconsumidoresdesustanciasyver,así,comoafectan
suintegridad.
Desdeelpuntodevistalegal,enelEcuadorexis-
teunasituaciónambiguaentreeltemadelasalud
públicayeldelaaceptaciónsocial,yaquehayuna
conexióndirectaentrenarcotráficoyconsumo.Tanto
elArt.364CREyelArt.220delCódigoOrgánico
IntegralPenal(COIP),revelanlasiniciativasguber-
namentalesparapaliarestacontradiccióndealcance
nacional.Entalescircunstancias,laSecretariaTécnica
dePrevencióndeDrogas(SETED),entidadadscrita
alaPresidenciadelaRepública,elaborólatablade
consumocomométododecontrolparapoderdiferen-
ciaralaspersonasconsumidorasdelostraficantes,
y,atravésdeella,poderestablecerlasanciónpenal
quelecorrespondaacadapersona,yaqueenlatabla
existevariosumbralesdediferentessustanciasqueuna
personaconsumidorapuedemantenerenposesiónsin
serconsideradatraficante.
Laopiniónpúblicadelpaísestádivididaentreel
grupodepersonasqueestándeacuerdoconlatablay
lasqueargumentanqueestaincitaalosadolescentes
alconsumodesustanciassujetasafiscalización.Sin
embargo,elEcuadornoeselúnicopaísquetiene
estesistemadeumbrales.PaísescomoColombia,Perú,
Paraguay,Venezuela,enSudamérica,opaíseseuropeos
comoBélgica,Alemania,Grecia,Italia,PaísesBajos,
PortugalyFinlandia,tambiéntienentablassimilares
sobrelatenenciadesustanciasparaconsumopersonal
einmediato.Además,enlaactualidadvariospaísesno
consideranqueelconsumodebasercriminalizadoy
esporelloquenolotipificancomoundelitosujetoa
algunasanción.Comomencionamosanteriormente,es-
tospaísesmantienentablasdeumbralesdeconsumoo
loquesehadenominadoerróneamenteennuestropaís
como“tabladeusodedrogas”.Asaber,desdeinicios
delpresentemilenio,enPortugalsepuedeposeerla
cantidadrequeridaparaunconsumodediezdías,aun
promediode2.5gdiariosdecannabisy0.2gdiariosde
cocaína,loquenosdaríaalrededorde25gy2grespecti-
vamente.Enotrospaíseseuropeoslosumbralesvarían,
peroigualsepermitelatenenciaparaelconsumoper-
sonal.Españapermite200gdecannabisparacinco
díasdeconsumo,enAustria,elumbralesde15gde
cocaínay3gdeheroína,ycomo“pequeñascantidades”
seconsideran1.5gdecocaínay0.5gdeheroína.Mé-
xicoeselquemásseasemejaaEcuadorencuantoalos
umbralesdeporteparaconsumoinmediatoypersonal,
yaqueson5gdecannabis,ymenosde5gparacocaína
yheroína.Porotrolado,laregularizacióndelatenen-
ciadecannabisparausopersonalvaríaendiferentes
países,enAustraliavade15a50g;ennuestrovecino
Colombia20g;EE.UU,28.45g(enCaliforniayotros
dosEstados);yParaguay40gmensuales.
Figura1.
Sustanciacatalogadasujetaafiscalización(Mari-
huana)
Fuente:[4]
Sobrelatabladedrogas,sepuedenidentificardi-
versosaspectostantopositivoscomonegativossise
consideraqueesunaherramientaquepuedebenefi-
ciaralacomunidad.Porunlado,permiteestablecer
límitesycontrolarelconsumodepersonasenfermas,
permitiéndolesconsumirdemaneramoderada.Por
otrolado,facilitaelaccesoasustanciasilícitas,ya
seandrogasoalcohol,demanerahabitual.
Ahorabien,existeunacantidadenormedejóvenes
queingierensustanciasilícitasyexcedenlacantidad
señaladaenlatabladeconsumodedrogas.Cuando
ellosvanajuicio,porconsiderarlosvendedores,les
sentencianaunapenaprivativadelibertadporllevar
unoodosgramosmásdeloqueestáenlatabla.Por
otrolado,losverdaderosvendedoressehacenpasar
porconsumidoresyselosdejalibresconlacondición
dequeseaninternadosencentrosderehabilitación
comoconsumidores.
Sibienennuestropaíslatabladeconsumode
drogashasidomalutilizadatantoporconsumidores,
Enelcaminodelainvestigación
69
traficanteseinclusoporlosadministradoresdejusti-
cia,ensímismanoeselproblemaprincipal.Como
hemosvisto,enmuchosotrospaísesexistentablascon
umbralesdeconsumomuchomásaltosqueennuestro
país.Elproblemaprincipalradicaenelpapeldelos
administradoresdejusticia:noexisteunacorrectaapli-
cacióndelatablay,másquenada,lautilizancomo
escudoparajustificarsuomisiónenlacorrectaapli-
cacióndejusticia.Porpartedelapolicíaylafiscalía,
siemprehemosescuchadoqueeslatablalaqueno
lespermiteapresaralosdistribuidores,yaqueestos
últimossalenalascallesconlacantidadmáximade
sustanciaquepuedenportar.Sinembargo,seolvidan
dequelaCorteConstitucionalhamanifestadoque
latablaesreferencial.Conlodicho,podemosextraer
quealserlatablareferencial,lapolicíaylafiscalía
puedeninvestigaraprofundidadaquienesconsideren
distribuidoresomicrotraficantesparaasípoderencar-
celarlos,ynosolamenteescudarseenpretextosdeque
eslatablalaquenolespermiteactuar.
Conclusiones
Latabladedrogasqueexisteenelpaísfuecreada
enelañodel2008enlapresidenciadeRafaelCo-
rreaDelgado,comounainiciativaparaevitarquelas
cárcelessellenendeconsumidoresoenfermosadic-
tos.Sinembargo,desdesusinicioshaexistidouna
campañadesatanizacióndedichatabla,loquehaoca-
sionadoqueelcomúndelaspersonasmantengaensu
imaginarioquelamalllamada“tabladeconsumode
drogas”esperjudicialyqueincentivaaquelosjóvenes
ydemásconsumidoressiganabusandodesustancias
ilícitas.EsimportantetenerencuentaquelaPolicía
NacionalyFiscalíaconstantementeseescudanenque
latabladedrogaslesimpiderealizarsutrabajo,lo
cualestotalmenteequivocado.Unainvestigaciónde
calidadaseguraríaquecualquierdistribuidor,asíse
leencuentreconunacantidadinferioralaindicada
enlatabla,puedaserprocesadoysentenciadocomo
traficante.Estoevitaríaquepersonasinocentes,como
unconsumidor,termineenprisiónyquelosverdaderos
responsables,lostraficantes,salganlibresabusandode
vacíoslegalesydeunamalaadministracióndejusticia.
Agradecimientos
Quieroexpresarmiagradecimientoalosdocentesde
miprestigiosainstitución.Sinsuapoyo,dedicación
y,sobretodo,eltiempoquemebrindanparamie-
ducación,nadadeestohubierasidoposible.Quiero
agradecerespecialmentealmagísterSegundoCastro
porsusconsejosypalabrasdealiento,alAbg.José
Andrade,yaquesinsuguíaesteartículonohubiera
tenidoéxito.Tambiénquieroagradeceralmagíster
EmanuelPatiñoporlaconfianzabrindadayalarec-
torademiinstitución,laLcda.YeseniaVivar.Por
último,quieroagradeceramifamiliaporbrindarme
siempresuapoyomoralyporinculcarmevalores.
Referencias
[1]R.M.MorseyD.K.Flavin,«TheDefinition
ofAlcoholism»,JAMAJ.Am.Med.Assoc.,vol.
268,n.o8,1992,doi:10.1001/jama.1992.03490080086030.
[2]A.Nacional,«ConstitucióndelEcuador»,Regist.
Of.,vol.4,pp.15-217,2008.
[3]M.A.MoreirayL.R.Guerrero,«UniversidadSan
GregoriodePortoviejoDepartamentodePosgrado
ProgramadeMaestríaenDerechoConstitucional»,
ProgramaMaest.EnDerechoPenal,pp.1-19,2021.
[4]FiscalíaGeneraldelEstado,«FiscalíaGeneraldel
Estado|2procesadosportráficodedrogasen
medianaescala».Accedido:21demayode2024.
[Enlínea].Disponibleen:https://shorturl.at/FY3y3