REVISTA
JUVENTUDYCIENCIASOLIDARIA:
Enelcaminodelainvestigación
RADI,unasoluciónmediantela
prevención
RemigioGonzaloAguirreSánchez,SantiagoNicolásBenavidesHerrera,
JoséAndrésBorjaMontenegro,KevinJosuéFajardoLincango
Minombrees
RemigioGonzaloAguirre
Sánchez
,tengo17años.Estudioenel
tercerañoEGB,BGUdelColegioTécnico
SalesianoDonBosco-Kennedy.Megusta
latecnología,laprogramaciónyelciclismo.
QuieroestudiarIngenieríaenSoftwareen
launiversidad.
Minombreses
SantiagoNicolás
BenavidesHerrera
,tengo17años.
EstudioeneltercerañoEGB,BGUdel
ColegioTécnicoSalesianoDonBosco-
Kennedy.Megustaentrenaryjugarfútbol,
ademásdelosvideojuegosyvender.Quiero
estudiarAdministracióndeEmpresaso
Mercadotecniaenlauniversidad.
Minombrees
JoséAndrésBorja
Montenegro
,tengo17años.Estudioenel
TercerañoEGB,BGUdelColegioTécnico
SalesianoDonBosco-Kennedy.Megustan
losdeportesylamúsica.Quieroestudiar
IngenieríaMecatrónicaenlauniversidad.
KevinJosuéFajardoLincango
,
tengo17años.EstudioeneltercerañoBTI
delColegioTécnicoSalesianoDonBosco-
Kennedy.Megustajugarconmisamigos,
dibujarylasmatemáticas.Quieroestudiar
IngenieríaMecatrónicaenlauniversidad.
Resumen
Comociudadanospreocupadosporeldesarrollo
sostenible,estudiantesdelColegioTécnicoSalesiano
DonBosco-Kennedy,alineadosconlosvaloresdeDon
Boscoylossalesianos,llevaronacabounprototipode
unaestacióndesensoresquerespondealapregunta:
¿Cómoutilizarlosdatosrecopiladosporunprototipo
86
Enelcaminodelainvestigación
87
anuestrofavorparaconvertiraQuitoenunaciudad
sostenible,prevenirenfermedadesydañosalasalud
delapoblaciónquelosfactoresambientalespueden
llegaracausar?
Enestecontexto,nacióelproyecto"RADI",unpro-
totipodeestacióndesensoresqueserácapazdemoni-
torearvariasmagnitudes,comolahumedad,latempe-
ratura,lapresión,elsonido,lapresenciadelluviay,
principalmente,laradiaciónultravioletadeunentorno
específico.ElmismoutilizatecnologíaIoT(Internet
OfThings-Internetdelascosas)ademásdeservicios
enlanubequepermitirámonitorearentiemporeal
estosparámetrospormediodeunDashboard.
Laestacióndesensoresposeeunsemáforoderadiación
UVqueinformaráalapoblacióncercanalasprecau-
cionesnecesariassugeridasporlaOMS(Organización
MundialdelaSalud)atravésdeunaescalaindicativa.
Elproyectocuentaconsensoresdigitalesyanalógi-
cosqueseconectanaunmicrocontroladorESP8266.
Asimismo,presentaunpanelsolarjuntoconunregu-
ladordevoltajePWMquegarantizaunaalimentación
sostenibleylimpia.Finalmente,paramaximizarla
sostenibilidaddelproyecto,escrucialenfatizareluso
dematerialesrecicladosparasudesarrolloyconstruc-
ción.
Elproyectobuscaconcientizaralapoblacióndelos
riesgosdesuentornomediantelaculturadepreven-
ción,estobasadoenprácticassosteniblesyrespetuosas
conelmedioambiente.
Palabrasclave:
estacióndesensores,IoT,dashboard,
sostenibilidad,culturadeprevención
Explicacióndeltema
Elproyectotienecomoobjetivoinformarsobrelas
magnitudescomolahumedad,presión,radiaciónetc.
queafectanalapoblaciónqueresideenlascomu-
nidadescercanasaldispositivo.Principalmente,busca
crearunaculturadeconcienciasobreelcuidadoy
laprevencióndelasenfermedadesdelapielenla
población,atravésdeunenfoquesostenible.Esteob-
jetivosolosealcanzarásisesensibilizaalaciudadanía
mediantelaimplementacióndelasrecomendaciones
propuestasporlaONUatravésdelaAgenda2030
[1].Estaagendaabordaunaampliagamadedesafíos
globales,queincluyenproblemassociales,económicos
ymedioambientales,conelfindemejorarlacalidad
devidadelaspersonasyprotegeralplaneta.Silos
datossedifundendemaneraclara,cadaindividuo
podrácontribuirconsuparteparaeldesarrolloyla
orientacióndelasociedadhaciaunfuturomejor.Esto
nosguiaráhaciaunDistritoMetropolitanodeQuito
máscuidadosoysaludable,haciaunQuitomejor.El
proyectoRADIseenmarcaen4objetivosplanteados
porlaONU,estosson:
•
Saludybienestar:conayudadelosdatosob-
tenidosporelprototipo,selograrápromovery
socializarlosriesgosparalasaludhumanacausa-
dosporlaradiaciónUV,temperatura,humedad
ycalidaddelaire,ofreciendorecomendacionesa
laciudadaníaparasucuidadoyprevención[2].
•
Energíaasequibleynocontaminante:elpro-
totipoposeelacapacidaddeautosustentarse
graciasaunafuentedeenergíarenovablelacual
estácompuestaporunpanelsolar,unregulador
devoltajePWMyunabateríade12V[3].
•
Industria,innovacióneinfraestructura:elpro-
totiposebasaenIOTestoquieredecirquetiene
lacapacidaddetransmitirdatosatravésdela
nube.Graciasaesto,adquierelainformaciónen
tiemporealypuedeserenviadaatodoslosusuar-
iosqueusenlaplataformaUBIDOTS,desde
unaempresahastauncentroeducativo[4].
•
Ciudadesycomunidadessostenibles:graciasa
losdatosexpuestosalaciudadaníasetomarán
lasmedidaspertinentesanalizandolosmismosy
haciendoasíquelosespaciospúblicosenciudades
y/ocomunidadesseanentornoseducativosque
logrenserlaprincipalformaparaconcientizara
lasociedadsobreelestadoambiental[5]
ElproyectoestábasadoenIOT(InternetOf
Things/InternetdelasCosas),elcualconsisteenconec-
tarytrasmitirdatosy/oinformaciónentrevariosdis-
positivosmedianteelinternetocualquierotraredque
permitasucomunicaciónyconexión.Asimismo,el
proyectoutilizaelconceptodeprogramaciónestruc-
turadaquesefundamentaenladivisióndelprograma
demaneraorganizadaparaposteriormenteejecutar
dichasinstruccionesempleandolafunciónprincipal
88
JuventudyCienciaSolidaria
dentrodelaIDEArduino.Enlasiguientetablase
puedenverlosmaterialesusadosparaeldesarrollodel
prototipo.
Tabla1.
Materialesusados
ImagenDescripción
PanelSolar:
sonmódulosfotovoltaicosformadosporceldassolares,que
conviertenlaenergíaradiantedelsolenelectricidad,provocandoqueel
prototipotengaunafuenteautosustentable[6].
ReguladordeVoltajePWM:
segúnexplica[7],“Sonreguladores
sencillosqueactúancomointerruptoresentrelasplacasfotovoltaicasyla
batería.Estosreguladoresfuerzanalosmódulosfotovoltaicosatrabajar
alatensióndelabatería,sinningúntipodeinstalaciónextra.”
Sensores:
sondispositivoscapacesdedetectarelcambiodeciertas
magnitudesenelentorno,esteconvierteelfenómenofísicoenvoltajes
mediblesoenseñalesdigitales[8].
a)
SensorGUVA-S12SD:
medicióndelaradiaciónUV.
b)
SensorDHT22:
medicióndetemperaturayhumedad.
c)
SensorMQ-135:
análisisdelacalidaddelaireendiversosporcentajes.
Fuente:Autores
AlgoritmoyEsquemadelprototipo
Enlassiguientesfigurassemuestratantoelalgoritmo
decontroldelprototipocomolosesquemasdeconexión
delmismo.Elprogramacomienzaverificandoeltokende
UBIDOTS[9],validandoelSSIDdelaredparalaconexión
ainternet/wificonsurespectivacontraseñayvalidando
elenvíodedatoshacialanube.Luego,seejecutalapro-
gramacióndelossensores.Estossensoresenvíanlosdatos
obtenidosdesdeelESP-32haciaelsoftwareUBIDOTS,
dondesevisualizanenunDashboardyenunsemáforode
radiaciónlosnivelesquelossensoresrecopilaronsobreel
Enelcaminodelainvestigación
89
ambiente,Principalmente,sedestacaelsensorderadiación
enelmencionadoSemáforodeRadiaciónUV,que,me-
dianteunaseriedecondiciones(visibleseneldiagramade
flujopresentadoenlafigura1ylatabla2),muestralos
resultadosesperados.
Figura1.
DiagramadeFlujodelAlgoritmodeControl
Fuente:Autores
Figura2.
EsquemadeConexionesenProteus
Fuente:Autores
90
JuventudyCienciaSolidaria
Tabla2.
Condicionesparaelalgoritmoylaestacióndesensores
SensorCondiciónResultadoesperado
SielsensorUVdetectavalores
≥
0&&
≤
74
Cuandoelvalorestédentrodelrango(0-
74)debeencenderseelledverde,loque
significa:RiesgoBajo.
SielsensorUVdetectavalores
≥
75&&
≤
133
Cuandoelvalorestédentrodelrango(75-
133)debeencenderseelledamarillo,loque
significa:RiesgoMedio.
SensorGUVA-S12SD:
SielsensorUVdetectavalores
≥
134&&
≤
171
Cuandoelvalorestédentrodelrango(134-
171)debeencenderseellednaranja,loque
significa:RiesgoAlto.
SielsensorUVdetectavalores
≥
172&&
≤
221
Cuandoelvalorestedentrodelrango(172-
221)debeencenderseelledrojo,loque
significa:RiesgoMuyAlto.
SielsensorUVdetectavalores
≥
222
Cuandoelvalorestédentrodelrango(ma-
yoresoigualesa222)debeencenderseelled
morado,loquesignifica:RiesgoExtremo.
SensordeGasMQ-135
Sielsensordegastieneunvalor
==0
Laalarmanoenciende
Sielsensordegastieneunvalor
==1
Laalarmaseenciendeyempiezaasonar.
SensordesonidoKY-037
Sielsensordesonidotieneunvalor
==0
LainterfazUbidotsimprimiráeltexto“no
existesonidoenelárea”
Sielsensordesonidotieneunvalor
==1
LainterfazUbidotsimprimiráeltexto“sí
existesonidoenelárea”.
SensordevibraciónKY-
002
Sielsensordevibracióntieneun
valor
==
HIGH
(1)
Imprimeeltexto“Existemovimientosís-
micoenlazona,manténgaseenunlugar
seguro”
Sielsensordevibracióntieneun
valor
==
LOW
(0)
Imprimeeltexto“noexistemovimiento
sísmicoenlazona”
SensordeTemperaturay
HumedadDHT22
Paraobtenerlosdatosdehumedady
temperaturaserecopiladelalibrería
DHT11_adafruit
Imprimeconsímbolodecadamagnitud
física.
Fuente:Autores
Resultados
Seconstruyóunsemáforoderadiaciónquemuestraala
comunidadelíndicederadiaciónUVpresenteatravésde
unaescaladecoloresconsurespectivamedida,tiempo
máximodeexposición(TME)yprotecciónsugerida,brin-
dandoinformaciónconstantealapoblaciónlocalatravés
deunainfografíadecómocuidarsupiel.
Laestacióndesensoresinalámbricosqueestácomuni-
cadaconelsoftwareUBIDOTSnospermiteobservarlos
datosrecopiladosdesdecualquierdispositivoyencualquier
lugar.ElDashboardpresenteenlanubetienecomocon-
tenidodevisualizacióndatossignificativoscomo:unchart
deradiaciónquemostraráunhistóricosemanaldelos
datosobtenidosdelaradiación.Además,seencuentran
cincorecuadrosdondenosindicalosnivelesderadiación
etiquetadoscomomuybajo,bajo,medio,alto,extremo
yloscuidadosatomar.Posteriormente,seencontraráun
apartadoconlosdemáselementoscensados(vibración,gas
enelambiente,lluviaysonido)enwidgetsconformaalu-
sivaaltipodedatoamostrar,talescomotermómetros,
indicadores,ba-rrasyaccionamientos.Estosindicaránen
ungráficolosdatosobtenidosentiemporealodurantela
semana,lasmedicionesadquiridaseinformaránconstante-
mentealapoblaciónlocal.Asimismo,nosolocumplimosla
funcióndeinformar,yaqueenlaestacióndesensorescon-
tamosconunsemáforoquemuestraelnivelderadiaciónen
elquenosencontramos,yademásproporcionaelcuidado
delapielsugeridoparaesenivelderadiación.Todoestose
presentacongráficossimplesysencillosquecualquierper-
sonadelacomunidad,desdeniñoshastaadultosmayores,
puedacomprenderfácilmente.
Enelcaminodelainvestigación
91
Figura3.
ResultadosobtenidosdelprototipoRADI
Fuente:Autores
Conclusiones
Secreóexitosamenteunalgoritmoque,medianteelusode
diferenteslibrerías,ejecutacorrectamentelasinstrucciones
propuestas,demaneraquelogramosaplicarlosconocimien-
tosadquiridosenlainstitución,lograndoasítransmitir
losdatosenelmenortiempoposibleysinmayorinconve-
nientehacialaplataformadondesepodránvisualizaren
unDashboard.
Seconstruyóunprototipoqueposeeunaestructura
metálicaconmaterialrecicladodelostalleresdelaramade
mecánicadelcolegio,esteseequipócontodolonecesario
paraalojaratodosloscomponentesdelmismoyasíase-
gurarelcorrectofuncionamientodelacircuiteríarealizada
paralacomunicacióndelaPCB,latarjetacontroladoray
losdesensoresusados.
Selogróinformaralapoblacióndemaneradinámica
pormediodepaneles,estoconlaayudadegráficasyes-
tadísticassobretodoslosdatosarrojadosporelprototipo
pormediodeUbidots.Además,losdatosseactualizande
manerainmediatamente,loquelohacemáseficaz.
Agradecimientos
AgradecemosinmensamenteaDiosyalaVirgenAuxilia-
doraporbrindarnoscadadíaunanuevaoportunidadpara
contribuiraldesarrollodesucreación.Tambiénagradece-
mospordarnoslaoportunidaddiariademejoraryalcanzar
grandeslogros.Estasmetassolosonposiblesconelapoyo
depersonasincreíbles,comolosonnuestrospadres.
Gratitudhacianuestrasfamilias,padres,hermanosy
hermanas,quienessiemprenoshanbrindadounapoyo
incondicionalparaalcanzarnuestrosobjetivosmediantela
constancia,elesfuerzoylaperseverancia.Tambiénquere-
mosexpresarnuestroagradecimientoanuestrainstitución,
elTécnicoSalesianoDonBosco-Kennedy,porpropor-
cionarnoslasherramientasnecesariasnosoloenelámbito
académicoconsubachilleratotécnico,sinotambiénporim-
partirnosunaeducaciónenvalores.Estaeducaciónsebasa
enlosprincipiosdeDonBoscode"serbuenoscristianosy
honradosciudadanos".
Porúltimo,peronomenosimportante,deseamosexpre-
sarnuestroprofundoagradecimientoanuestrosprofesores,
conunreconocimientoespecialalosIngenierosEsteban
MartínezyFranklinRocha.Ellosnosolosonnuestrostu-
tores,sinotambiénnuestrosamigosypersonasvaliosas
quenoshanrespaldadoenlosmomentosmásdifícilesy
cuandomáslonecesitábamos,tantoenloacadémicocomo
enlopersonal.Suapoyoyenseñanzasseránfundamentales
paraalcanzarnuestrosobjetivosenlavida,comolode-
mostróelcasodelProyecto"RADI,unasoluciónmediante
laprevención".
92
JuventudyCienciaSolidaria
Referencias
[1]envera,«Agenda2030:asícontribuyeEnveraa
onceObjetivosdeDesarrolloSostenible»,Envera.Ac-
cedido:25demayode2024.[Enlínea].Disponibleen:
https://shorturl.at/d6O8a
[2]NacionesUnidas,«Objetivo3:Garantizarunavidasana
ypromoverelbienestarparatodosentodaslasedades»,
DesarrolloSostenible.Accedido:25demayode2024.
[Enlínea].Disponibleen:https://shorturl.at/oYNnQ
[3]M.Moran,«Objetivo7:Garantizarelaccesoauna
energíaasequible,segura,sostenibleymoderna»,Desa-
rrolloSostenible.Accedido:25demayode2024.[En
línea].Disponibleen:https://shorturl.at/Y0L7f
[4]M.Moran,«Objetivo9:Construirinfraestructuras
resilientes,promoverlaindustrializaciónsostenible
yfomentarlainnovación»,DesarrolloSostenible.Ac-
cedido:25demayode2024.[Enlínea].Disponibleen:
https://shorturl.at/qtuRm
[5]M.Moran,«Objetivo11:Lograrquelasciudadessean
másinclusivas,seguras,resilientesysostenibles»,Desa-
rrolloSostenible.Accedido:25demayode2024.[En
línea].Disponibleen:https://shorturl.at/c7VLZ
[6]Celsia,«Panelessolares¿Cómofuncionanyquéson?»,
Celsia.Accedido:25demayode2024.[Enlínea].
Disponibleen:https://rb.gy/2evuxi
[7]AutoSolar,«¿QuéesunreguladorPWM?|AutoSolar».
Accedido:25demayode2024.[Enlínea].Disponible
en:https://rb.gy/1kw3tj
[8]G.Smith,«¿Quéesunsensoryquéhace?»,Soluciones
deAdquisicióndeDatos(DAQ).Accedido:25demayo
de2024.[Enlínea].Disponibleen:https://rb.gy/8halq2
[9]Ubidots,«Ubidots-SencilloperopotenteIoTindus-
trial».Accedido:25demayode2024.[Enlínea].
Disponibleen:https://rb.gy/ffeqbg