REVISTA
JUVENTUDYCIENCIASOLIDARIA:
Enelcaminodelainvestigación
ConstruccióndeunFórmulaSAE-
Matovelle1
JuanJoseAriasPacurucu,BryanJoelHolguínHerrera,
ElkinFernandoGordilloTenepaguay,ArielMateoLojaFarez,
GeorgeStevenUrgilesDominguez,JonnathanJavierZhunioJarro,
FátimaRashellCarriónCedillo,DannyAldahirPaladinesCórdova
Minombrees
JuanJoseAriasPacurucu
,
nacíenCuencaEcuador,el18denoviembre
del2006.Actualmentecursoeltercero
deBachilleratoenElectromécanicaAuto-
motriz,enlaUnidadEducativaParticular
MisionerosOblatos;meapasionaeldeporte
específicamenteelfútbolmisueñoesjugar
enligasmayores.
Minombrees
BryanJoelHolguín
Herrera
,nacíenCuenca-Ecuador,el15
demarzodel2006yactualmentecursoel
tercerodeBachilleratoenElectromecánica
Automotriz,enlaUnidadEducativa
ParticularMisionerosOblatos;meapasiona
sabersobreautosdecompetición.
Minombrees
ElkinFernandoGordillo
Tenepaguay
,nacíenCuenca-Ecuador,el
20dejuliodel2006.Actualmentecursoel
tercerodeBachilleratoenElectromecánica
Automotriz,enlaUnidadEducativaPar-
ticularMisionerosOblatos.Miaspiraciónes
serunIngenieroAutomotrizyespecialmente
endiseñoautomotriz.
ArielMateoLojaFarez
,nacíen
Cuenca-Ecuador,el14dejuniodel2006.
Actualmentecursoeltercerodebachillerato
enElectromecánicaAutomotriz,enla
UnidadEducativaParticularMisioneros
Oblatos;megustaescucharmúsica,la
lecturaypracticarelbox.Miaspiración
esestudiararquitecturaycontinuarconel
boxeo.
Minombrees
GeorgeStevenUrgiles
Domínguez
,nacíenCuenca-Ecuador,el
6deseptiembredel2006.Actualmente
cursoeltercerodebachilleratoenElec-
tromecánicaAutomotriz,enlaUnidad
EducativaParticularMisionerosOblatos.
Enmitiempolibrepraticodeportecomo
fútbol,vóleyybásquet,miaspiraciónes
estudiaraeronáutica.
JonnathanJavierZhunioJarro
,
nacíenCuenca-Ecuador,el5deenero
del2007.Actualmentecursoeltercero
debachilleratoenElectromécanicaAuto-
motriz,enlaUnidadEducativaParticular
MisionerosOblatos.Enmitiempolibre
practicodeportecomofútbol.Después
delcolegioquisieraestudiarpsicologíao
ingenieríaautomotriz.
Minombrees
FátimaRashellCar-
riónCedillo
,nacíenCuenca-Ecuador,el
2dejuniodel2008.Actualmentecursoel
primerodebachilleratoenElectromecánica
Automotriz,enlaUnidadEducativa
ParticularMisionerosOblatos;enunfuturo
quisieraestudiareningenieríaautomotriz.
DannyAldahirPaladinesCórdova
,
nacíenCuenca-Ecuadorel14dediciembre
del2008.Actualmentecursoelprimero
debachilleratoenElectromecánicaAuto-
motriz,enlaUnidadEducativaParticular
MisionerosOblatos.Enelfuturoquisiera
conocerunaensambladoradevehículosy
tenermipropiaempresadevehículos.
98
Enelcaminodelainvestigación
99
Resumen
LaconstruccióndelvehículomonoplazaFormulastu-
dentSAE,nacecomounainiciativadetodoesteequipo
deestudiantes,comounamaneradehaceralgodife-
renteenlaciudadaniveldeeducaciónsecundariaya
queestostemassetratanúnicamenteanivelsuperior.
Apartedeserlospioneros,queremostambiénrecu-
perarlaimagenyelprestigioqueteníanuestraIns-
titucióneneláreadelamecánicaautomotriz,otrora
muyreconocidaenlacomunidadcuencana.
Larealizacióndeesteproyectobuscagenerarlassi-
guientesfortalezas:
•
Incrementodeconocimientos:
Losestudian-
testendránconocimientoselevadosdeingeniería
automotrizenelámbitodediseñoyconstrucción.
•
Usodeherramientasespecializadas:
Los
estudiantesaprenderánautilizarSolidWorks,un
softwaredediseñoPremiumquelesotorgará
mayorescompetenciasensuhojadevida.
•
Basededatos:
Elcolegiotendráporprimera
vezinformaciónrelevantedecómosediseñóy
construyóelvehículoparafuturosFormulaSAE.
•
Motivación:
Losestudiantesalverelproducto
finaloptaranporseguirlacarreraviendoque
mecánicaautomotrizesunacarreraprometedora
yextraordinaria.
•
Procesosdemanufactura:
Losestudiantes
aprenderánmetodologíasdecorteysoldadura
avanzados
•
Trabajoenequipo:
Losestudiantesfortale-
ceránladisciplinadetrabajarenequipomisma
quellevaatenerunamejoracontinuaensuvida
profesional.
Palabrasclave:
FórmulaSAE,vehículo,mecánica
Explicacióndeltema
LaFórmulaSAEnaceen1982yesunacompetencia
entreinstitucionesanivelmundialconelfindedise-
ñar,construirycompetirconunvehículomonoplaza
queestableceydesarrollatecnologíadeacuerdoalas
condicionesdelpaísysusrecursosdisponibles[1],[2].
Elobjetivodeesteproyectoconsisteendiseñary
construirdesdecerounvehículodecompetencia.Se
requieredeunchasís,únicoyresistenteaimpactos.
Lacarroceríadebeteneruncolorespecíficoyatrac-
tivo.Lasuspensióndebesereficienteymantenerel
vehículoestable.Eltrendepotenciadebecumplir
conlosrequerimientosimpuestosporlacompetencia,
siendocrucialqueelvehículofórmulaSAEalcanceuna
velocidadmáxima90km/h.Elsistemadefrenosdebe
sermuyeficiente,esdecir,sufrenadodebesuperar
el95%enrelaciónpeso–velocidad,locualpermite
alvehículodetenerseconefectividad.Elsistemade
direccióndebeserprecisoenlascurvasynotendera
inclinarelvolanteenrectas.Engeneralelvehículono
debesobrepasarlos85kilogramosdepeso[3].
Diseñoyconstruccióndel"Matovelle1"
Chasis
Paraelprimerdiseñodelchasisutilizamoselprograma
SolidWorks
®
dondenospermitediseñarycorregirel
chasis[3],[4],[5].Paradiseñarseconsideranlossi-
guientesfactores:
Figura1.
Construccióndelaparteinferiordelchazis
Fuente:Autores
1.
Geometríadelvehículo(largo:3,80cmyancho
1,60cm);
100
JuventudyCienciaSolidaria
2.
Peso(máximo85kg);
3.
Resistenciaalimpacto
Comosegundopaso,construimoselchasísconcar-
rizoyaqueesunmaterialmaleableyfácildemanipular,
comoseindicaenlasiguientefigura.
Figura2.
Construccióndelasparteslateralesdelchasis
Fuente:Autores
Figura3.
DiseñofinalencarrizodelchasisFórmulaSAE
MATOVELLE
Fuente:Autores
Unavezterminadoelchasísdecarrizo,serealizael
diseñodelchasísconacerodealtaresistencia,especí-
ficamenteuntubonegrode1x2InNTEINEN2415
gradoA[4].
Figura4.
DiseñofinaldelchasisentubonegrodelFór-
mulaSAE
Fuente:Autores
Transmisión
Motor
SeusaráelmotordeunaYamaha750CDIquenosda
unavelocidadmáximadeaproximadamente140km/h
yunaaceleraciónde0a100kmen14segundos[3].
Catalina–piñón
Laeleccióndelacatalinaypiñónsebasaenuncatál-
ogodondelamejorrelaciónesde48dientesdela
catalinay17dientesdelpiñón,dándonosunamejor
velocidad.
Neumáticos
Figura5.
Vistalateraldelchasisconlosneumáticosrin
13tiposemi
slick
Fuente:Autores
Paralaeleccióndelosneumáticosseestablecela
condicióndevelocidadyestabilidadporellolascarac-
terísticasdelosmismossonneumáticos255/65RIN
13tiposemi
slick
.
Dirección
Elsistemadedirecciónestárealizadoconlossiguientes
elementos:
1.
Volantetipodeportivoquepermitemaniobrar
ladirección,relaciónpiloto–maquina.
2.
Ejeprincipaldebarradeaceroquetransmiteel
movimientoentreelvolanteylasarticulaciones.
3.
Articulacionesconejemacizoquetrasmiteel
movimientoentreelejeprincipalylostermi-
nales.
Enelcaminodelainvestigación
101
4.
Terminalesdejuntasquetransmitenel
movimientofinaldelvolantealosneumáticos.
Figura6.
Diseñofinaldeladireccióntipomecánicadel
FórmulaSAEMatovelle
Fuente:Autores
Suspensión
Elsistemadesuspensióntieneunaefectividaddel95%
calculadoenelsoftwareSolidWorks,esdecir,sunivel
deatenuaciónproporcionaunaconduccióncómoday
encurvaselvehículonotiendealsubvirajeysobre
viraje.Elsistemaconstadelosiguiente:
1.
Amortiguadoresdeaire/aceite:Adecuadospara
mitigarsubvirajeysobreviraje.
2.
Brazosdecontrol:fabricadosdeaceronegrocon
locualsonresistentesafactorescomoelpandeo
ylafatiga.
Losamortiguadoressonindependientesencada
lado,loquemejoralaestabilidadylaeficienciaen
curvas.
Figura7.
Sistemadeamortiguadores
Fuente:Autores
Figura8.
FórmulaSAEMATOVELLEconlacarroceríaenfibradevidrio
Fuente:Autores
102
JuventudyCienciaSolidaria
Figura9.
VehículoMATOVELLE1finalizado
Fuente:Autores
Conclusiones
LautilizacióndelsoftwaredediseñoSOLIDWORKS,
brindadoporlainstitución,fuefundamentalparala
construccióndelformulaSAE,debidoaquepermite
verificarycomprobarsieldiseñoeseficienteonecesita
ajustes,estograciasaquetieneanálisisporelementos
finitos.
Paradisminuirelpesodelchasísseoptóporuti-
lizarelacerode2mmdeanchopuestoquesiseusa
unespesordemayoresdimensiones,elvehículotiende
aserpesadoyconbajaeficiencia.
Lasoldaduraconelectrodo6013esmuyeficiente
entodaslasunionesrealizadasynoseobservagrietas
enlasmismas,garantizadounauniónpermanentey
eficiente.
Eldiseñodelasuspensiónesefectivoenun95%,
debidoaqueloselementosutilizadossondeunacali-
dadmediaalta.Paralograrun100%deefectividad
sepuedeoptarporimportaramortiguadoresdealta
calidadsiendoelprecioelfactordeterminante.
Elsistemadefrenostieneunaeficienciadel98
%mismoqueesmedidoenrelaciónalavelocidad–
distanciadefrenadoamáximavelocidadpropuesta
porelreglamentodelFórmulaSTUDENT(90km/h),
estodebidoaqueutilizadosdiscosdefrenoeneleje
detracción,además,cuentaconmordazasdedoble
pistónloquepermitequeelfrenadoseamásefectivo.
Elsistemadedirecciónestádiseñadoconunaefi-
cienciadel80%,valorquesecalculamediantela
relaciónángulodegiro–velocidadmáxima(90km/h);
estosedebeaquesoloutilizaunsistemadeejes(di-
recciónmecánica)ynocremallera,sinembargo,enla
prácticaescompletamentefuncional.
Lacarroceríaseestárealizandoconfibradevidrio
siendoestaliviana,resistenteyalavezmaleablecon
locualselograunacabadoperfecto.
Comoprimervehículodiseñadoconaltacalidad
deingeniería,hastaelmomentosehaobtenidoun
resultadosatisfactorio,aúnmássiendoelpioneropara
posterioresformulasSAEenlainstitución.
Testimonios
Esimportantetambiénqueseconozcaacadaunode
losautoresdeestetrabajoyloquehanaportadoala
investigación:
ElkinGordillo:
“Yopensabaquenosepodíahacer
algoasíennuestromedio,peroalolargodelcamino
mehedadocuentaquesilopodemoshacercones-
fuerzoyperseverancia,yohetrabajadoeneltrende
potenciaquedanmovimiento.
GeorgeUrgilés:
“HacerunvehículoFórmulaSAE
eshaceralgodiferente,yohetrabajadoenelchasísy
carrocería.
JuanArias:
“Yoestoytrabajandoenladirección
yfrenos,quisieraquenuestrotrabajoseaconocidoen
todoCuenca.
ArielLoja:
“Heaprendidoloimportantequees
trabajarenequipo,amicorrespondetrabajarenel
sistemaeléctrico,diseño,seguridadyconfort
JoelHolguín:
“Yotrabajéeneltrendepoten-
Enelcaminodelainvestigación
103
cia,estolorealizamoslossábadosconnuestrofinan-
ciamiento.”
Fatima,Matías,Joel,Jonnathan,AnthonyyCristo-
pherdeprrimerodebachillerato:
Comocoautores
hemosaportadoendiferentesáreasyayudadoahí
dondenosnecesitaban,loquenoshapermitidoapren-
derdelasdiferentespartesdelvehículoyaqueesta-
mosiniciandoelPrimerodeBachilleratoTécnico.Es
emocionantesaberqueconnuestroproyetoestamos
haciendohistoriaennuestroColegioyenCuenca.
Referencias
[1]D.A.deE.M.Damec,«DesignofaFor-
mulaStudentracecarchassis»,2008,Accedido:
5dejuniode2024.[Enlínea].Disponibleen:
https://shorturl.at/BVEYK
[2]UniversityofPortsmouth,«FormulaStudent»,Uni-
versityofPortsmouth.Accedido:5dejuniode2024.
[Enlínea].Disponibleen:https://shorturl.at/96jRl
[3]J.F.MezquitayJ.F.D.Ruiz,TRATADOSOBRE
AUTOMÓVILES.TOMOIYII.Ed.Univ.Politéc.
Valencia,2004.
[4]E.Jenkins,D.Baker,M.Grusenmeyer,S.Marcks,
yA.Baldan,«FSAEChassis:PhaseiVReport»,
Univ.Del.Del.,2010.
[5]Á.G.Alonso,«Lapercepciónpsicoacústicayes-
téticadelruidoenlaFórmula1»,ene.2018,Ac-
cedido:5dejuniode2024.[Enlínea].Disponible
en:https://shorturl.at/a7Mtg