REVISTA
JUVENTUDYCIENCIASOLIDARIA:
Enelcaminodelainvestigación
Robóticaenelreciclaje
JonhSamuelGualliUshca,GabrielGuillermoGuiracochaProcel,
JeshuaAlbertoParedesGutiérrez
JonhSamuelGualliUshca
,tengo
16añosyestudioel3erañoBGUDel
ColegioDomingoComín.Mipasatiempo
favoritoesjugarfutbol.Quieroestudiar
ingenieríaenmecatrónicaenlauniversidad.
GabrielGuillermoGuiracocha
Procel
,tengo17añosdeedad.Estudio
el3erañoBGUdelColegioDomingo
Comín,mipasatiempofavoritoesjugar
videojuegos.Quieroestudiargastronomía
enlauniversidad.
JeshuaAlbertoParedesGutié-
rrez
,tengo16añosdeedadyestoy
cursandoel3erañoBGUenelColegio
DomingoComín.Mipasatiempofavoritoes
jugarvideojuegos.Quieroestudiaringeniera
enmecatrónicaenlauniversidad.
Resumen
Larobóticahaemergidocomounaherramientarevolu-
cionariaenelámbitodelreciclaje,transformandola
maneraenquegestionamoslosdesechosypromovemos
lasostenibilidadambiental.
Estossistemasautomatizadosavanzadosdesempeñan
unpapelcrucialenlaoptimizacióndelosprocesosde
clasificación,separaciónyreciclajedemateriales.
Esteartículoseenfocaenlacreacióndeuntachode
basurainteligentehechoconmaterialesreciclados,que
incorporasensoresdemovimientoparaquelatapa
selevanteautomáticamentealacercarunobjetoyse
cierrealalejarse.
Palabrasclave:
reciclaje,robótica,tecnología
18
Enelcaminodelainvestigación
19
Explicacióndeltema
Larobóticapuedeserunaliadoyuncomponentein-
novadoryesencialenelámbitodelreciclaje,transfor-
mandoradicalmentelamaneraenquegestionamoslos
desechosypromovemoslasostenibilidadambiental[1].
Latecnologíarobóticayelprocesodereciclajenosolo
hanoptimizadoeficientementelasoperaciones,sino
quetambiénhangeneradounimpactosignificativoen
lamejoradelacalidadambientalyenlamaximización
delarecuperacióndematerialesreciclados.[2].
Enlaclasificaciónderesiduos,losrobotsemplean
tecnologíasavanzadascomolavisiónporcomputadora
ysensoressofisticadosparaidentificaryclasificarmate-
rialesconunaprecisiónsorprendente[3].Esteenfoque
precisoyautomatizadonosolomejoralaeficienciadel
proceso,reduciendoerroreshumanos,sinoquetambién
aceleralavelocidaddeclasificación,permitiendouna
gestiónmásefectivadelosdesechos.Laparticipación
derobotsseextiendemásalládelaclasificacióny
separaciónconvencionales,involucrándoseentareas
complejascomoeldesmontajededispositivoselectróni-
cosylarecuperacióndematerialesvaliosos.Además,
abordandesafíoscríticoscomolaescasezdemanode
obraylacrecientecantidaddedesechosgeneradosen
lasociedadactual.
Amedidaquelatecnologíarobóticaavanza,sees-
peraquejuegueunpapelaúnmáscrucialenlacreación
desolucionessosteniblesparaelmanejoderesiduos
[4].Esteprocesonosolosetraduceenbeneficiosen
términosdeeficienciayprecisión,sinoquetambién
representaunpasoadelanteenlaconstruccióndeun
futuromáslimpio,ecológicoyalineadoconlasexi-
genciascontemporáneasdeunagestiónderesiduos
responsableyefectiva.
Lapresentepropuestaparalagestióndedesechos
enlaoficina,queenadelantelodenominaremos“tacho
debasurainteligente”,implicalaconcepción,elabo-
raciónycontroldeunrobotautomatizadoconvarios
gradosdelibertad.
Seempleanprincipiosmecánicosenlafasededi-
seño,ylasopcionesdeconstrucciónsehancentrado
enelusodematerialesreciclados,comoelcartónpara
laestructuraycomponentescomomotores,sensores
yArduino,conelfindereducirsignificativamentelos
costosasociados[5].
Laimplementacióndeunasimulacióndelsistema
fuenecesaria,juntoconhabilidadesenelectrónicay
programación,paralograrunaautomatizacióneficiente
delosmovimientosdelrobot.Eldesarrollodelain-
vestigaciónsedetallapasoapaso,abarcandodesdela
construcciónhastaelmontajedeltacho,incluyendo
lossensoresnecesarios.
Laelaboracióndeltachointeligenteseejecutóen
dosgrandesfases,laprimeraconsistióenarmarel
circuitoelectrónicoylasegundaenconstruireltacho
reciclado.
Pasosparapoderarmarelcircuito
Paraeldesarrollodelprototipoderobotbioinspirado
seutilizóunametodologíaqueconstadecincofases,
lasquesedescribenacontinuación.
Paso1:ConexióndeHardware
SeprocedióacreareldiseñodelcircuitoenTinkercad
Circuits,talcomosevisualizaenlafigura1,ylos
elementosparaarmarelcircuitofueronlossiguientes:
•
Sensordedistancia(ultrasonido).
•
Servomotor.
•
ArduinoUno.
Figura1.
CircuitoarmadoenTinkercad
Fuente:Autores
ProgramaciónenArduino
•
EnTinkercadcircuitssecolocalaprogramación
delArduinoydesuscomponentesconelobjetivo
delograrcumplirconlafuncióndelevantarla
tapa.
20
JuventudyCienciaSolidaria.
Paso3:PruebayAjuste
•
SeprocedióacargarloscódigosenelArduino
UnoutilizandoelIDEdeArduino.
•
Serealizaronpruebascolocandoobjetoscerca
delsensordedistanciaparaasegurarsedeque
latapaseabracorrectamentecuandosedetecte
unobjetocercadelcontenedor.
•
Finalmente,seajustaronparámetroscomola
distanciadeactivacióndelsensoroladuración
durantelacuallatapadebepermanecerabierta.
Pasosparaarmarlacarcasadeltachodebasura
Paraconstruireltachodebasura,seutilizócartón
reciclado.Acontinuación,sedetallanlasmedidaspara
quecualquierpersonapuedaensamblarcadaunade
laspartes:
•
Tapa:Cortaunapiezadecartónde19,7cmde
anchopor10cmdelargo.
•
Cuerpo:Cortaotrapiezadecartónde19,7cm
deanchopor11cmdelargo.
•
Bordesdelatapa:Mideymarca1,5cmalo
largodelosbordeslateralesdelatapa.
•
Largodelatapa:Mideymarca1,5cmenel
largodelatapaytrazaunalíneaalolargode
esamedida.
•
Recortedelatapa:Marcauncuadradoenla
tapautilizandolasmedidasanterioresyluego
córtalo.
•
Unión:Conunpalodelgado,unelasdospartes
delatapaquehascortado.
•
Soporteparaelservomotor:Cortaunpedazo
decartónenformadecuadradode1,5cmpor
1,5cmyhazunorificioenelcentro.Esteservirá
parainsertarelalambrequeconectaráconel
servomotorparaabrirlatapa.
•
Cuerpodeltacho:Cortaunapiezadecartónde
50,3cmpor20cmparaformarelcuerpodel
tachodebasura.
•
Formadelcuerpo:Dividelapiezaanterioren
trespartesde11cmcadaunaycomienzaadarle
formaalcuerpodeltacho.
•
Base:Cortaunapiezade19,7cmdeanchopor
10cmdelargoparalabasedeltacho.
•
Soportelateral:Cortadospiezasdecartónde
6,5cmdeanchopor3,8cmdelargo.
•
Soporteadicional:Cortadospiezasde2,7cm
por3,6cm.
•
Soporteparaservomotor:Cortaunapiezade2,7
cmdelargopor6,5cmdeanchoparaelsoporte
delservomotor.
•
Cubiertasuperior:Cortaunapiezade23cmpor
19,7cmparacubrirlapartesuperiordeltacho.
Enlafigura2seobservaelresultadofinaldeltacho
inteligente
Figura2.
Tachodebasurareciclado
Fuente:Autores
Conclusiones
Laintegracióndelarobóticaenelreciclajehade-
mostradoquesepuedenrealizarcontribucionessigni-
ficativas,especialmentealmejorarlaprecisiónenla
identificaciónyclasificaciónderesiduos.
Elusodetachosinteligentespuedeoptimizarlos
recursosmedianteelusodematerialesrecicladosen
laconstruccióndeequiposysistemasrobóticos.Este
enfoquenosolocontribuyealasostenibilidadmedioam-
biental,sinoquetambiénpuedereducirsignificativa-
menteelcostodeadquisicióndenuevosmateriales.En
Enelcaminodelainvestigación
21
general,laintegracióndelarobóticaenelreciclaje
noessolounavancetecnológico,sinotambiénuna
respuestaeficazalosdesafíosactualesdelagestiónde
residuos.Sudesarrolloyaplicacióncontinuospueden
conduciraprácticasmássosteniblesyunagestiónde
recursosmáseficiente.
Referencias
[1]F.Á.BravoSánchezyA.ForeroGuzmán,«La
robóticacomounrecursoparafacilitarelapren-
dizajeydesarrollodecompetenciasgenerales»,
Educ.Knowl.Soc.EKS
,vol.13,n.o2,pp.120-136,
jul.2012,doi:10.14201/eks.9002.
[2]D.A.MoraIsidroyV.PradaCastro,«Larobótica
educativacomoestrategiadidácticasostenible»,
Re-
ponameRepositorioInst.Univ.Nac.AbiertaDis-
tancia
,jul.2016,Accedido:2deoctubrede2024.
[Enlínea].Disponibleen:https://shorturl.at/SsqCO
[3]Alejandro,«Perspectivasfuturas:Avancestecnológi-
cosenlagestiónderesiduos»,RCBTrace.Acce-
dido:2deoctubrede2024.[Enlínea].Disponible
en:https://shorturl.at/975Hg
[4]A.Bárcena,
Tecnologíasdigitalesparaunnuevo
futuro
.ComisiónEconómicaparaAméricaLatina
yelCaribe,2021.Accedido:2deoctubrede2024.
[Enlínea].Disponibleen:https://shorturl.at/xAph1
[5]A.O.Baturone,Robótica:
Manipuladoresy
RobotsMóviles
.Marcombo,2005.